Loét mạn tính là gì? Vì sao vết loét lâu lành cần cách tiếp cận khác vết thương thông thường?

Trong lâm sàng, không phải mọi vết thương đều lành theo cùng một cách. Có những vết thương dù nhỏ nhưng kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng không khép miệng, dễ tái phát và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Những trường hợp này được xếp vào nhóm loét mạn tính – một thách thức lớn trong chăm sóc y khoa hiện đại.

Hiểu đúng bản chất sinh học của loét mạn tính là bước đầu tiên để lựa chọn chiến lược điều trị và chăm sóc phù hợp.

Loét mạn tính là gì?

Loét mạn tính là tình trạng tổn thương mô không thể tiến triển theo chu trình lành thương sinh lý bình thường trong thời gian > 4–6 tuần. Thay vì chuyển từ giai đoạn viêm sang tăng sinh và tái tạo, vết loét bị “kẹt” trong trạng thái viêm kéo dài.

Điểm mấu chốt là:

• Loét mạn tính không đơn thuần là vết thương lâu ngày
• Mà là sự rối loạn toàn diện của môi trường sinh học tại mô tổn thương

Sự khác biệt giữa vết thương cấp tính và vết thương mạn tính

So sánh cơ chế lành thương giữa vết thương cấp tính và vết thương mạn tính.

Vết thương cấp tính

• Phản ứng viêm được kiểm soát
• Tế bào tăng sinh mạnh
• Chất nền ngoại bào (ECM) còn nguyên vẹn
• Ít cytokine viêm, ít enzyme phá hủy mô (protease)

➡️ Kết quả: Lành nhanh, mô tái tạo tốt

Vết thương mạn tính

• Viêm kéo dài ở mức vi mô
• Giảm khả năng phân bào của tế bào da và nguyên bào sợi
• ECM bị phá hủy
• Nồng độ cytokine viêm và protease tăng cao

➡️ Kết quả: Lành rất chậm, dễ nhiễm khuẩn, dễ tái phát

👉 Đây chính là lý do không thể dùng cách chăm sóc vết thương thông thường cho loét mạn tính.

Vì sao loét mạn tính khó lành?

1. Viêm nền kéo dài

Ở loét mạn tính, phản ứng viêm không kết thúc đúng thời điểm. Các chất trung gian viêm tồn tại dai dẳng, gây phá hủy mô mới hình thành và ngăn cản quá trình tái tạo.

2. Rối loạn hệ vi sinh tại vết loét

Vết loét mạn thường tồn tại biofilm vi khuẩn – một dạng “màng bảo vệ” khiến vi khuẩn khó bị tiêu diệt bởi sát khuẩn thông thường và kháng sinh tại chỗ.

3. Thiếu oxy và suy giảm vi tuần hoàn

Lưu lượng máu nuôi mô kém làm giảm cung cấp oxy, dưỡng chất và tế bào miễn dịch – những yếu tố sống còn cho lành thương.

4. Suy giảm yếu tố tăng trưởng

Các yếu tố tăng trưởng như VEGF, EGF, FGF bị giảm hoạt tính, khiến quá trình tạo mạch và tái tạo mô bị đình trệ.

Các nhóm loét mạn tính thường gặp trong lâm sàng

1. Loét tì đè

Loét tỳ đè được phân ra thành các cấp độ dựa trên đánh giá mức độ tổn thương mô. Theo hội đồng quốc gia về vết loét tại Hoa Kì đưa ra năm 1989, loét tỳ đè có 4 độ:

Độ 1: Vùng da tỳ đè nổi lên vết rộp màu hồng (dấu hiệu báo trước của loét tỳ đè).

Độ 2: Tổn thương không hoàn toàn chiều dày lớp da bao gồm thượng bì và lớp đáy (loét nông nhìn như vết trầy hay phồng rộp).

Độ 3: Tổn thương hoàn toàn chiều dày, bề dày của lớp da, tổ chức dưới da đã bị tổn thương.

Độ 4: Hoại tử toàn bộ lớp da có khi giới hạn, có khi lan rộng đến cả vùng cơ, xương, khớp.

2. Loét tĩnh mạch

Loét tĩnh mạch là hậu quả của suy van tĩnh mạch mạn tính, thường xuất hiện ở 1/3 dưới cẳng chân.

Đặc điểm nổi bật:

• Phù chân kéo dài
• Da xung quanh sẫm màu, xơ cứng
• Dịch tiết nhiều, dễ nhiễm khuẩn

Cơ chế bệnh sinh:

• Ứ máu tĩnh mạch → tăng áp lực mô
• Rối loạn trao đổi oxy
• Phá hủy chất nền ngoại bào (ECM)

3. Loét bàn chân đái tháo đường

Đây là dạng loét mạn tính phức tạp nhất, do kết hợp nhiều yếu tố:

• Tổn thương thần kinh ngoại biên
• Giảm tưới máu
• Rối loạn miễn dịch
• Dễ nhiễm trùng sâu

Loét thường xuất hiện ở:

• Đầu ngón chân
• Lòng bàn chân
• Các điểm chịu lực

Nguyên tắc tiếp cận hiện đại trong điều trị loét mạn tính

Điều trị loét mạn tính không chỉ là “làm khô vết thương”, mà cần:

• Điều hòa viêm, không triệt tiêu viêm
• Kiểm soát vi sinh mà không phá vỡ mô lành
• Cải thiện vi tuần hoàn và môi trường oxy mô
• Kích hoạt lại các tín hiệu tái tạo sinh học

👉 Đây cũng là lý do các công nghệ hỗ trợ phục hồi sinh học ngày càng được quan tâm trong chăm sóc loét mạn tính hiện đại.

Loét mạn tính là một bệnh lý phức tạp, liên quan chặt chẽ đến sinh học tế bào, viêm nền và môi trường mô. Việc hiểu đúng bản chất giúp tránh những can thiệp sai hướng và mở ra các giải pháp chăm sóc hiệu quả, an toàn và bền vững hơn cho người bệnh.

Nguồn tham khảo:

• Falanga V. The Lancet, 2005 – Cơ chế lành thương kém trong loét mạn tính, đái tháo đường.
• Guo S, DiPietro LA. J Dent Res, 2010 – Khác biệt sinh học giữa vết thương cấp và mạn.
• Hard-to-heal wounds, 2019 – Phân loại & tiếp cận điều trị loét mạn tính.-
• NPIAP. Pressure Injury Staging System – Phân độ loét tì đè 1–4.
• IWGDF. Diabetic Foot Guidelines, 2023 – Loét bàn chân đái tháo đường.